από Ανδρέα Αθανασάκη

δημοσιεύθηκε στο www.maga.gr

 

“Με τι καρδιά, με τι πνοή, τι πόθους και τι πάθος, πήραμε τη ζωή μας· λάθος! κι αλλάξαμε ζωή.” 

Αυτοί οι στίχοι κρύβουν το πρόβλημα που ταλανίζει την Ελλάδα. Η ιστορία είναι λίγο πολύ γνωστή. Ο Σεφέρης θεωρεί λάθος να χτίζουμε τη ζωή με μόνο οδηγό το συναίσθημα. Ο Θεοδωράκης μελοποιεί το ποίημα και αλλάζει ριζικά το νόημα αφαιρώντας την άνω τελεία. Κάναμε τα λάθη μας, αλλά δεν πειράζει, αλλάζουμε ζωή, κρατώντας το πάθος ως οδηγό.

Ο κόσμος αγκάλιασε το τραγούδι. Η δημοφιλία ίσως και να επιβραβεύει την αλλαγή του ποιήματος. Στην Ελλάδα, εδώ και πολλούς αιώνες, προτιμούμε να αποφασίζουμε με γνώμονα το συναίσθημα. Επειδή το συναίσθημα όμως είναι άλογο, χτυπάμε, σαν τους τυφλούς, πάνω στους τοίχους της Ιστορίας. Και δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι φταίει.

Είπα πως μοιάζουμε με τυφλούς. Δεν είναι τυχαίο που ο ορθός λόγος κατέχει κυρίαρχη θέση στα Φώτα που έδωσαν οι Αρχαίοι Έλληνες στην ανθρωπότητα. Γιατί με τη βοήθεια της λογικής μπορούμε να βγάλουμε μια άκρη, να ερμηνεύσουμε τον κόσμο μας και να προσπαθήσουμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τα προβλήματά μας.

Η σχέση λογικής και συναισθήματος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κυριαρχεί το συναίσθημα επί της λογικής, με αποτέλεσμα να δημιουργούμε εξηγήσεις και ερμηνείες εκ των υστέρων για να δικαιολογήσουμε αυτά που με το συναίσθημα έχουμε προαποφασίσει; Ή αφήνουμε τη λογική να διαμορφώσει το συναίσθημα και να το οδηγήσει σε δρόμους γόνιμους ώστε να έρθει κάποιο επιθυμητό αποτέλεσμα;

Το συναίσθημα έχει θέση στη ζωή μας. Η τέχνη, ο έρωτας, η κοινωνική δικαιοσύνη, ολόκληρη η ζωή διαποτίζεται από το συναίσθημα και όσο πιο καλλιεργημένος είναι ο συναισθηματικός μας κόσμος, τόσο πιο καλά, τολμώ να πω, ζούμε. Αρκεί και η λογική να κάνει τη δουλειά της, να καθοδηγεί και να φωτίζει, να διαμορφώνει το συναίσθημα και να το μορφοποιεί.

Νιώθω πως στην Ελλάδα υστερούμε ως προς αυτό. Αφήνουμε υπερβολικά πολλές φορές την οργή ή την ελπίδα, ή τη θλίψη, ή τη χαρά να μας κυριεύουν και να καθοδηγούν τις πράξεις μας και τη στάση μας. Και με τον τρόπο αυτό κάνουμε τα πράγματα χειρότερα, γιατί δρούμε αγνοώντας τις λύσεις που μπορεί να προτείνει η λογική.

Αντί για κριτική, κάνουμε επιθέσεις. Αντί για αυτοκριτική, προχωρούμε σε αυτοδικαίωση και θεωρούμε επίθεση κάθε κριτική προς εμάς. Όμως η Ιστορία έχει δείξει πως η αυτοκριτική και η κριτική είναι πηγές δύναμης για τους λαούς που τις μεταχειρίζονται. Αντίθετα, λαοί που δεν γνωρίζουν πώς να αφήσουν την κριτική σκέψη να διαμορφώσει τη στάση τους απέναντι στα πράγματα, υστερούν.

Σήμερα ζούμε μια εξαιρετικής σφοδρότητας οικονομική κρίση. Πώς θα επιλυθούν τα οικονομικά προβλήματα αν δε χρησιμοποιήσουμε την κριτική σκέψη, αν δεν κάνουμε, ως λαός, αυτοκριτική για το τι πήγε στραβά και το πώς μπορεί να φτιαχτεί; Πιστεύει κανείς ειλικρινά πως το συναίσθημα μπορεί να δώσει λύσεις στα οικονομικά προβλήματα μιας χώρας;

Δεν ισχυρίζομαι πως οφείλουμε να καταπιέσουμε τα συναισθήματά μας ή να προσποιηθούμε πως δεν τα βιώνουμε. Ζητώ απλά να αφήσουμε τη λογική να φωτίσει την κατάσταση. Η ζωή μας είναι διαφορετική όταν υπάρχει αυτό το φως.

 

Πηγή: http://maga.gr/2012/12/05/to-elliniko-provlima/