Πρόλογος του βιβλίου «Η σπασμένη τζαμαρία» του Φρεντερίκ Μπαστιά μετάφραση Θάνος Σαμαρτζής, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης σειρά Προοπτικές

bastia13008

 

Στην οικονομική σφαίρα, μια πράξη, μια συνήθεια, ένας θεσμός, ένας νόμος, δεν προκαλούν ένα μοναχά αποτέλεσμα, αλλά μια αλληλουχία διαφορετικών αποτελεσμάτων. Απ’ αυτά τα αποτελέσματα, άμεσα ορατό είναι μόνο το πρώτο, το αρχικό. Τούτο εμφανίζεται ταυτόχρονα με την αιτία που το προκάλεσε: το βλέπουμε. Τα υπόλοιπα αποτελέσματα συμβαίνουν αργότερα: δεν τα βλέπουμε. Κι είναι μεγάλη τύχη όταν καταφέρνουμε να τα προβλέψουμε.

Η διαφορά ανάμεσα σ’ έναν κακό και σ’ έναν καλό οικονομολόγο είναι μονάχα τούτη: ο πρώτος αρκείται στο ορατό αποτέλεσμα ’ ο δεύτερος λαμβάνει υπ’ όψη του τόσο το αποτέλεσμα που βλέπουμε όσο και τ’ αποτελέσματα που πρέπει να τα προβλέψουμε.

Αλλά η διαφορά είναι τεράστια. Γιατί σχεδόν πάντοτε συμβαίνει το εξής: όταν η άμεση συνέπεια είναι επωφελής, οι απώτερες συνέπειες θα είναι ολέθριες ‘ κι αντιστρόφως. Επομένως, ο κακός οικονομολόγος προσβλέπει σ’ ένα μικρό καλό σήμερα, που θα ακολουθήσει ένα μεγάλο δεινό αύριο. Ο καλός οικονομολόγος προσβλέπει σ’ ένα μεγάλο καλό αύριο, με τίμημα μια μικρή ταλαιπωρία σήμερα.

Στον χώρο της ηθικής συμβαίνει ότι και στο πεδίο της υγείας. Συχνά, όσο πιο γλυκός είναι ο πρώτος καρπός μιας συνήθειας, τόσο πικρότεροι θα είναι οι επόμενοι. Μάρτυρες: η ακολασία, η τεμπελιά, η σπατάλη. Έτσι κι ο άνθρωπος που τυφλωμένος απ’ το αποτέλεσμα που βλέπουμε δεν έχει ακόμα μάθει να διακρίνει τ’ αποτελέσματα που δεν βλέπουμε, καταλήγει έρμαιο ολέθριων συνηθειών. Και στις συνήθειες αυτές τον σπρώχνουν όχι μονάχα τα πάθη του, αλλά κι οι υπολογισμοί του.

Τούτο εξηγεί τη βασανισμένη πορεία της δύσμοιρης ανθρωπότητας. Η αμάθεια περιβάλλει τον άνθρωπο από την ώρα που πρωτανοίγει τα μάτια του. Έτσι, όταν αποφασίζει να προβεί σε μια πράξη, λογαριάζει μονάχα τις άμεσες συνέπειες της, τις μόνες που είναι ακόμα σε θέση ν’ αντιληφθεί. Μόνο με το πέρασμα του χρόνου μαθαίνει να συνυπολογίζει και τις υπόλοιπες συνέπειες μιας πράξης.

Τούτο το μάθημα του το προσφέρουν δύο αφέντρες πολύ διαφορετικές μεταξύ τους. Η μία είναι η εμπειρία. Η άλλη η προνοητικότητα. Η εμπειρία κυβερνά αποτελεσματικά, αλλά βάναυσα. Μας διδάσκει τις συνέπειες μιας πράξης, κάνοντας μας να τις νιώσουμε στο πετσί μας. Στο τέλος όντως θα το μάθεις πως η φωτιά καίει, γιατί σ’ έκαψε κι εσένα. Αυτό τον σκληρό δάσκαλο θα ‘θελα, όσο είναι μπορετό, να τον αντικαταστήσω μ’ έναν άλλο, πιο ήπιο: την προνοητικότητα. Γι’ αυτό και θα μελετήσω τις συνέπειες ορισμένων οικονομικών φαινομένων, αντιδιαστέλλοντας εκείνες που βλέπουμε απ’ αυτές που δεν τις βλέπουμε.

Σχετικό άρθρο: Η σπασμένη τζαμαρία του κρατισμού” του Πάσχου Μανδραβέλη δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή στις 11 Αυγούστου 2013