Γράφει ο Αθανάσιος Παπανδρόπουλος

Δημοσιεύθηκε στην Εστία στις 19 Οκτωβρίου 2013

 

Ο Στέφαν Τέϊλ είναι οικονομολόγος και συνεργάτης του αμερικανικού περιοδικού Newsweek σε θέματα που άπτονται των ευρωπαϊκών εξελίξεων, τόσο σε οικονομικό όσο σε πνευματικό επίπεδο. Επίσης, για μία περίοδο χρημάτισε και συνεργάτης στο German Marshall Fund of the USA, όπου και πραγματοποίησε έρευνα για την περί επιχειρηματικότητος αντίληψη στις δύο χώρες-ατμομηχανή της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, την Γερμανία και την Γαλλία.

Η έρευνα του ξεκινά από τα παιδιά και στην σχολική τους παιδεία, δεδομένου ότι στις ηλικίες αυτές διαμορφώνονται αρκετές από τις αντιλήψεις για την ζωή και τις διάφορες πτυχές της. Με μεγάλη του έκπληξη, έτσι, ο Αμερικανός δημοσιογράφος και ερευνητής ανακάλυψε ότι τα παιδιά στην Γαλλία και στην Γερμανία – «δύο μεγάλες δημοκρατίες», όπως υπογραμμίζει – υφίστανται εντυπωσιακή πλύση εγκεφάλου με δήθεν «αλήθειες» κατά της ελεύθερης αγοράς, του καπιταλισμού και του ελεύθερου εμπορίου. Σε αρκετές δε περιπτώσεις, αυτή η πλύση εγκεφάλου συνοδεύεται και από τις απαραίτητες δόσεις αντιαμερικανισμού – των ΗΠΑ θεωρουμένων ως Μέκκα της καπιταλιστικής οικονομίας.

Στην Γαλλία, για παράδειγμα, αναφέρει ο Στέφαν Τέϊλ, τα παιδιά πληροφορούνται στο τρίτομο βιβλίο τους «Ιστορία του 20ου Αιώνα» ότι «η οικονομική ανάπτυξη εντατικοποιεί την καθημερινή ζωή, προκαλώντας υπερφόρτο εργασίας, στρες, νευρική κατάθλιψη, καρδιαγγειακά νοσήματα και πιέσεις που ενίοτε καταλήγουν στην ανάπτυξη καρκίνου». Επίσης στην Γαλλία, με τα 4 εκατομμύρια αστέγους, οι υποψήφιοι για τα φημισμένα γαλλικά πανεπιστήμια και τις πολιτικές επιστήμες πληροφορούνται ότι «μπορεί μεταπολεμικά τα γαλλικά κατά κεφαλήν εισοδήματα να αυξήθηκαν δέκα και πλέον φορές, όμως την ίδια περίοδο διπλασιάστηκε η ανεργία και αυξήθηκε ο κοινωνικός αποκλεισμός. Συνεπώς, η αύξηση του πλούτου συνοδεύεται και από βαθιές κοινωνικές ασθένειες… Επείγει έτσι στην διάρκεια του 21ου αιώνα ο βίαιος, άγριος και νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, που έχει έδρα του την Αμερική, να τεθεί υπό έλεγχο με παράλληλο περιορισμό της οικονομικής αναπτύξεως…».

Ο Αμερικανός δημοσιογράφος επισημαίνει επίσης ότι, στο ετήσιο πανεπιστημιακό πρόγραμμα του γαλλικού υπουργείου Παιδείας για την οικονομία, που φέρει τον τίτλο «Οικονομικές και Κοινωνικές Επιστήμες», τα δύο τρίτα της διδασκόμενης ύλης αναφέρονται στις πολιτικο-κοινωνικές επιπτώσεις της οικονομίας και μόνον το ένα τρίτο προσεγγίζει τις επιχειρήσεις και τις αγορές. Ακόμα, το ίδιο το υπουργείο επισημαίνει ότι οι φοιτητές πρέπει να μάθουν ότι «η απάντηση στην παγκοσμιοποίηση δεν μπορεί να είναι άλλη από μια παγκόσμια ρύθμιση, η οποία επιπροσθέτως θα προστατεύει τους πολίτες και από τις αναρίθμητες δυσάρεστες επιπτώσεις της οικονομικής αναπτύξεως…».

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τονίζει ο Στέφαν Τέϊλ, σπανίως θα ακούσει κανείς στη Γαλλία να γίνεται λόγος για την ιδιωτική επιχειρηματικότητα, για τις δυνάμεις της αγοράς και για καινοτομίες που μπορούν να ανοίξουν νέες αγορές και, βεβαίως, να προσφέρουν νέες θέσεις εργασίας. Ακόμα χειρότερα, στο βιβλίο «Ιστορία του 20ου Αιώνα», οι start up εταιρίες χαρακτηρίζονται «θαρραλέες επιχειρήσεις, αλλά με αρρωστημένες προοπτικές». Επίσης, σε βιβλία που έχουν την στήριξη του υπουργείου, σε αυτά όπου γίνεται λόγος για τεχνολογίες και νεωτερισμούς, δεν υπάρχει ούτε μία αναφορά σε επιχειρηματίες και ιδιωτικές επιχειρήσεις. Αντιθέτως, μέσα από ανούσια και μακροσκελή κείμενα, οι φοιτητές πληροφορούνται ότι η τεχνολογική πρόοδος καταστρέφει θέσεις εργασίας. Περιττόν δε να τονιστεί ότι στα διάφορα συγγράμματα κατασυκοφαντούνται οι τεχνικές και οι μέθοδοι διοικήσεως των επιχειρήσεων.

Παρεμφερής, αλλά κάπως πιο ήπια, είναι η κατάσταση στην Γερμανία, στην οποία τα διάφορα συγγράμματα δίνουν ειδική έμφαση στην συντεχνιακή και συλλογική γερμανική παράδοση. Επίσης, στα περισσότερα κείμενα – από το σχολείο ως τις ανώτερες πανεπιστημιακές βαθμίδες – δεν γίνεται σχεδόν καμμία μνεία στην επιχειρηματικότητα και το επιχειρείν. Είναι δε αποκαλυπτικό το γεγονός ότι στα περισσότερα συγγράμματα ο πολίτης θεωρείται εν δυνάμει μισθωτός και ποτέ επιχειρηματίας. Οι μόνες αναφορές στους επιχειρηματίες είναι υποτιμητικές και χλευαστικές και υπακούουν στα γνωστά στερεότυπα (ο ευτραφής με το πούρο και άλλα παρόμοια).

«Οι Γερμανοί φοιτητές ποτέ δεν θα πληροφορηθούν πως μπορούν να δημιουργήσουν μια δική τους επιχείρηση. Αντιθέτως, θα υπερκαταναλώσουν φιλολογία για τις συλλογικές συμβάσεις, όπου υπάρχουν, τα συνδικαλιστικά δικαιώματα τους, τα πλεονεκτήματα του κράτους πρόνοιας και τα ωράρια εργασίας…», αναφέρει μεταξύ άλλων, ο Στέφαν Τέϊλ. Παρατηρεί δε ότι αυτές οι τάσεις επικρατούν στις περισσότερες δυτικοευρωπαϊκές χώρες και είναι ενδεικτικές της παρούσας παρακμής τους, αλλά και της αδυναμίας τους να παρακολουθήσουν το νέο.

«Η Ευρώπη παρουσιάζει σοβαρό έλλειμμα επιχειρηματικότητος», μας δήλωσε προσφάτως κορυφαίο στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προσθέτοντας ότι, στις σημερινές παγκόσμιες ανταγωνιστικές συνθήκες, το έλλειμμα αυτό είναι ίσως πολύ χειρότερο από το πρόβλημα του δημοσίου χρέους. «Μέσα σε δύο χρόνια, 500.000 Ευρωπαίοι managers και επιστήμονες μετανάστευσαν στις ΗΠΑ, την Αυστραλία και την Ασία. Αν αυτό δεν είναι καταστροφικό, τότε ποιος άλλος χαρακτηρισμός υπάρχει;», μας είπε ο συνομιλητής μας…