Γράφει ο Κώστας Χριστίδης

Δημοσιεύθηκε στην Εστία στις 18 Ιουλίου 2014

ignorance

Η καλή οικονομική πορεία αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη οποιουδήποτε σκοπού σε ατομικό, συλλογικό ή κοινωνικό επίπεδο. Εν όψει της σημασίας πού ενέχει η επιτυχημένη οικονομική δραστηριότητα, ανά την διαδρομή των αιώνων αλλά ιδιαιτέρως στο παγκοσμιοποιημένο και περίπλοκο περιβάλλον πού ζούμε σήμερα, θα περίμενε κανείς ότι ο μέσος άνθρωπος θα διέθετε πολύ περισσότερες γνώσεις οικονομικών από ό,τι πράγματι συμβαίνει. Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η άγνοια τού μέσου Έλληνα γύρω από το θέμα αυτό.

 Η συντριπτική πλειοψηφία των αποφοίτων των σχολείων ή, ακόμη, και των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μας γνωρίζει «όχι αρκετά» ή «τίποτε απολύτως» σχετικά με τα οικονομικά ζητήματα, τα οποία εν τούτοις επηρεάζουν καθοριστικά την ζωή όλων. Δεν κατανοούν πως λειτουργεί ο ανατοκισμός. Δεν έχουν ιδέα για την επίπτωση που έχει στην αγοραστική αξία των αποταμιεύσεων τους ένα ονομαστικό επιτόκιο μικρότερο από τον πληθωρισμό. Δεν γνωρίζουν πως λειτουργεί η αγορά ομολόγων, την σημασία του ύψους του δημόσιου χρέους, τις συνέπειες των αγορανομικών «παγωμάτων», της ενίσχυσης του ανταγωνισμού, της προσέλκυσης επενδύσεων. Όταν μία κοινωνία αφήνει τους πολίτες της τόσο απροετοίμαστους για σοβαρές αποφάσεις σχετικά με τα οικονομικά τους –και τα ατομικά ή τα οικογενειακά οικονομικά συναρτώνται με την πορεία των δημόσιων οικονομικών, όπως συνειδητοποιούμε όλοι μας επώδυνα αλλά με μεγάλη καθυστέρηση – είναι σαν να τοποθετεί βόμβες στα θεμέλια που την στηρίζουν.

 Ο Niall Ferguson, στο βιβλίο του «Η Εξέλιξη του Χρήματος» (The Ascent of Money), γράφει:

«Όσο περισσότερο ενοποιούνται οι παγκόσμιες χρηματοοικονομικές αγορές, τόσο μεγαλύτερες ευκαιρίες δίνονται στους ανθρώπους που έχουν δυνατότητα γνώσης στα οικονομικά, όπου και αν κατοικούν  – και τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος κοινωνικής υποβάθμισης όσων έχουν άγνοια των οικονομικών. Είναι απόλυτα βέβαιο ότι ο κόσμος δεν είναι επίπεδος στο θέμα της συνολικής κατανομής του εισοδήματος, γιατί απλούστατα τα κέρδη του κεφαλαίου έχουν εκτοξευτεί σε σχέση με τα κέρδη της ανειδίκευτης ή ημιειδικευμένης εργασίας. Οι αμοιβές όσων «έπιασαν το νόημα» ποτέ δεν ήταν τόσο υψηλές. Και το τίμημα της οικονομικής άγνοιας ποτέ δεν ήταν τόσο βαρύ».

 Κολυμπώντας μέσα στο πέλαγος της οικονομικής του άγνοιας ο μέσος Έλληνας εξακολουθεί να πιστεύει ότι είναι τα μνημόνια που προκάλεσαν τα οικονομικά δεινά που αντιμετωπίζει και όχι οι προηγηθείσες άφρονες πολιτικές που έφεραν τα μνημόνια. Σήμερα έχει αναγάγει την διαγραφή μέρους του δημόσιου χρέους ως μοναδική κίνηση που θα οδηγήσει σε λύση όλων των προβλημάτων. Δεν αντιλαμβάνεται ότι η μείωση του χρέους δεν θα οδηγήσει σε διατηρήσιμη βελτίωση, αν δεν συνοδεύεται από μεταρρυθμίσεις που θα δημιουργήσουν ένα απλό και σταθερό φορολογικό σύστημα, μικρότερο και πιο αποτελεσματικό κράτος, μείωση της γραφειοκρατίας, ενίσχυση του ανταγωνισμού, κλίμα φιλικό προς τις επιχειρήσεις. Χωρίς αυτά, η μείωση του χρέους θα επιφέρει μία παροδική ανακούφιση, όπως συνέβαινε παλαιότερα με τις νομισματικές υποτιμήσεις. Ή θα δημιουργήσει μία κατάσταση παρόμοια με αυτήν του απώτερου παρελθόντος, όπου η πληθώρα σε ασήμι από τις κατακτήσεις στο Περού λειτούργησε μέσα στην Ισπανία ως «πηγή κακών», ή της σύγχρονης εποχής, όπου το άφθονο πετρέλαιο στην Αραβία, τη Νιγηρία ή την Βενεζουέλα, εξαλείφει τα κίνητρα για πιο παραγωγική οικονομική δραστηριότητα και εκτρέφει την αρπακτική προσοδοθηρία.

 Στερούμενος εδραίων οικονομικών γνώσεων ο μέσος Έλληνας καθίσταται εύκολο θύμα όχι μόνο των οικονομικών κερδοσκόπων αλλά, ταυτόχρονα, αδίστακτων δημαγωγών όλου τού πολιτικού φάσματος. Βομβαρδίζεται από εξαγγελίες και διαβεβαιώσεις ότι αρκεί να ψηφίσει την «σωστή» πολιτική παράταξη στις επόμενες εκλογές (πού, κατά την εκάστοτε αντιπολίτευση, πρέπει να διεξαχθούν, ει δυνατόν, αύριο, ώστε να υπάρχει «νωπή» λαϊκή εντολή) και τότε οι μισθοί και οι συντάξεις θα επανέλθουν στα παλαιά τους επίπεδα, οι δανειακές του υποχρεώσεις θα μειωθούν, η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη θα είναι εξασφαλισμένη, οι θέσεις εργασίας (κατά βάση στο δημόσιο) θα πολλαπλασιασθούν. Και πως θα επιτευχθούν όλα αυτά τα θαυμάσια;

 Ιδού οι απαντήσεις: «Επαναφορά του κατώτατου μισθού, επιστροφή στο καθεστώς των συλλογικών διαπραγματεύσεων, στοχευμένη κοινωνική πολιτική, ενεργοποιώντας τα ισχυρά εργαλεία της στήριξης των βασικών αναγκών των νοικοκυριών, αναστολή περαιτέρω περικοπών στις δημόσιες δαπάνες, δίκαιη ανακατανομή των φορολογικών βαρών, ρήξη με τα μεγαλεπήβολα γιγαντιαία επενδυτικά σχήματα πού αυτή την στιγμή προβάλλονται ως αναπτυξιακή λύση – από το Ελληνικό μέχρι τα εργοστάσια καύσης των απορριμμάτων». (Γ. Σταθάκης, «Καθημερινή», 18.05.14).

Και, βεβαίως, δεν είναι μόνον ο μέσος Έλληνας πού στερείται βασικών οικονομικών γνώσεων. Ανάλογο έλλειμμα υπάρχει σε άλλες κατηγορίες σημαινόντων ανθρώπων, των οποίων η συμπεριφορά και οι αποφάσεις επηρεάζουν καθοριστικά την τύχη ολόκληρου του ελληνικού λαού, όπως δημοσιογράφων, καθηγητών, δικαστών, βουλευτών. Ειδικότερα ως προς την λειτουργία της Δικαιοσύνης, αυτή ενέχει, ως γνωστόν, μεγίστη σημασία και για την οικονομική ανάπτυξη, η οποία παρεμποδίζεται από την βραδυπορία ή την έκδοση αντιφατικών ή λανθασμένων αποφάσεων. Εν όψει όλων αυτών είναι επιτακτική ανάγκη η κάλυψη του ελλείμματος οικονομικής παιδείας το ταχύτερο.