Γράφει ο Ευθύμης Μαραμής*

Δημοσιεύθηκε στο Capital στις 11 Σεπτεμβρίου 2014

o-planitis-ton-pithikon

Το σύνηθες λάθος των περισσότερων σοσιαλιστών ή/και φιλελεύθερων του γλυκού νερού, είναι πως μπερδεύουν την αιτία με το αποτέλεσμα. Έτσι κάπως καταλήγουν σε συμπεράσματα εσφαλμένα εν τη γενέσει τους, όπως για παράδειγμα στο θέμα των ΕΣΠΑ, των επιδοτήσεων και συνολικά των πρακτικών αναδιανομής μέσω κεντρικού σχεδιασμού. Θα πρέπει σε κάποια στιγμή να γίνει η ορθή κατανομή της αιτιότητας,  πως η εσφαλμένη χρήση κεφαλαίων, η διαφθορά και οι διαρκείς επιχειρηματικοί κύκλοι boom and bust, οφείλονται αποκλειστικά στους εμπνευστές των πολιτικών αναδιανομής μέσω πλαστών επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα, στα ανεπαρκή αποθεματικά (fractional reserve banking), στις επιδοτήσεις συγκεκριμένων παραγόντων  και στις συνεχείς  παρεμβάσεις της «μακροοικονομίας». Με πιο απλά λόγια, όταν αρχίζουν οι σοσιαλιστές και η κεντρική τράπεζα να πετάνε αεορoχρήμα (fiat money) με τις περίφημες ενέσεις ρευστότητας και ποσοτικής χαλάρωσης στην οικονομία, δεν ευθύνονται για την λάθος χρήση, για την διαφθορά και για τις στρεβλώσεις οι παραλήπτες. Αυτό είναι απλά αποτέλεσμα της αιτίας που προαναφέρθηκε. Κανείς δεν λέει οχι σε «τσάμπα» χρήμα. Ο αποκλειστικός υπεύθυνος για την αναδιανομή της φτώχειας της διαφθοράς και της χρεοκοπίας, είναι ο κεντρικός σχεδιασμός της επισφαλούς πιστωτικής επέκτασης.  Της «οικονομίας της προσφοράς χρήματος».

Δεν υφίσταται ούτε και πρόκειται να υπάρξει ποτέ, το «ηθικό κράτος», πόσο μάλλον όταν αυτό δημιουργείται πάνω σε βάσεις σαθρές και επίπλαστες. Αλλά πέρα από την στρέβλωση της ηθικής του καπιταλισμού, η οποία προκαλείται με το «φτηνό» χρήμα από το πουθενά (out of thin air), υπάρχει και η θεμελιώδης αδυναμία συντήρησης ενός μοντέλου οικονομίας η οποία αψηφά την  αρχή της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά χρήματος (και τραπεζικών παραγώγων του). Είναι αδύνατο να υπάρχει ταυτόχρονη κατανάλωση και επένδυση, χωρίς να μεσολαβήσει ένα διάστημα αποταμίευσης. Όταν ο δανεισμός ξεπεράσει τις αποταμιεύσεις μιας κοινωνίας, είναι μοιραίο πως θα προκύψει χρέος, λάθος κατανομή – ανακατανομή κεφαλαιακών πόρων και πρωτόγονες μορφές εργασίας. Η λάθος χρήση των δομών του κεφαλαίου, το οποίο παράγει πλούτο σε μια κοινωνία, η παράκαμψη της «θυσίας» παρόντος χρόνου κατανάλωσης, προς όφελος μελλοντικής επένδυσης, είναι καταδικασμένη να μετατραπεί σε μια οικονομία χρέους. Η αποταμίευση, είναι θεμελιώδες συστατικό μιας υγιούς οικονομίας η οποία δεν θέλει να γυρίσει σε εργασιακό μεσαίωνα.

Τι είναι το χρήμα και το κεφάλαιο;

Σίγουρα κεφάλαιο, δεν είναι το χρήμα. Πρέπει να ξεκινήσουμε διαχωρίζοντας στην σκέψη μας την έννοια του κεφαλαίου από αυτήν του χρήματος. Το χρήμα, για να απλουστεύσουμε την ερμηνεία του, πρέπει να αντιπροσωπεύεται στην σκέψη μας ως ένα προϊόν το οποίο επελέγη ως συναλλακτικό μέσο. Συνέβη για να αντικαταστήσει  την ανταλλαγή μιας κότας με ένα κιλό τυρί φερειπείν, η την ανταλλαγή ενός τόνου ξύλων με 100 κιλά σιτάρι.Τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο. Το χρήμα λοιπόν οφείλει να παράγεται από τις δομές και τις χρήσεις του κεφαλαίου, όπως και κάθε άλλο προϊόν. Πρέπει να αντιστοιχεί στον πραγματικό πλούτο, να αντιστοιχεί στο υπάρχον παραγωγικό κεφάλαιο και στα υπάρχοντα προϊόντα. Πρέπει να υπόκειται στην διαδικασία προσφοράς και ζήτησης όποως κάθε άλλο προϊόν.  Με πιο απλά λόγια, σε μια αντιστροφή του «γρίφου» για το αυγό και την κότα: «Το κεφάλαιο γέννησε το χρήμα, η το χρήμα γέννησε το κεφάλαιο»; Η απάντηση είναι ξεκάθαρη, πως το κεφάλαιο γέννησε το χρήμα. Όσο παραστατικό χρήμα και να υπάρχει σε μια κοινωνία, οι συναλλαγές θα γίνονται πάντα βάσει του πραγματικού πλούτου και των προϊόντων του (κεφαλαιακών η καταναλωτικών). Η πραγματικότητα, δεν μπορεί να ξεγελαστεί.

Το κεφάλαιο, είναι οι υποδομές, οι οποίες ως επί το πλείστον χρειάζονται μεγάλο χρόνο και επένδυση για να κατασκευαστούν – δημιουργηθούν. Το κεφάλαιο δεν αποτελεί καταναλωτικό προϊόν, είναι παραγωγικό προϊόν και αποτελεί  την πηγή δημιουργίας καταναλωτικών αγαθών. Χωρίς τη συνδρομή του κεφαλαίου, μόνο προϊόντα με μικρό χρόνο διαδικασίας παραγωγής μπορούν να δημιουργηθούν.  Είναι τα κεφαλαιακά αγαθά αυτά τα οποία δημιουργούν περαιτέρω ανάπτυξη και πλούτο.  Η δημιουργία κεφαλαίου λέγεται επένδυση και χρειάζεται αποταμίευση για να επιτευχθεί. Κάθε λάθος επένδυση δημιουργεί ένα μη βιώσιμο κεφάλαιο το οποίο και πρέπει να ανακατανεμηθεί, ή να εκκαθαριστεί.  Κάποιος, μπορεί να ξοδεύει χρόνο, παράγοντας αγαθά (μετατρέποντας την εργασία του σε αγαθά),  καταναλώνοντας τα άμεσα, ή να κάνει αποταμίευση, θυσιάζοντας παρόντα χρόνο και πόρους άμεσης κατανάλωσης, προς όφελος της δημιουργίας μελλοντικού κεφαλαίου, ή μελλοντικής κατανάλωσης.

Το κεφάλαιο είναι οι περιφερειακοί, μακρόπνοοι, εκλεπτυσμένοι τρόποι παραγωγής, οι οποίοι αντικαθιστούν ή προσθέτουν στους ήδη υπάρχοντες, τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης και παραγωγής καταναλωτικών αγαθών ή υπηρεσιών. Δηλαδή είτε αύξηση παραγωγής σε σχέση μονάδας-χρόνου, ήδη παραγόμενων προϊόντων, είτε την δημιουργία νέων προϊόντων, με εξαρχής μειωμένο χρόνο παραγωγής. Στην περίπτωση των υπηρεσιών (τουρισμός π.χ.) κεφάλαιο αποτελούν οι δομές οι οποίες αυξάνουν την ποιότητα και το μέγεθος του παραγόμενου προϊόντος (αεροδρόμια, λιμάνια, ξενοδοχειακές μονάδες, κέντρα διασκέδασης, εστίαση κλπ).

Γιατί δεν μπορεί να παρακαμφτεί η αποταμίευση και/άρα η πτώση της κατανάλωσης, κατά την διαδικασία παραγωγής κεφαλαιακών δομών;

Ας ρίξουμε μια ματιά στην απλή εξήγηση που δίνει ο Mark Tovey. Στην ταινία «η αυγή του πλανήτη των πιθήκων», περιγράφεται η εξέλιξη μιας κοινότητας  πιθήκων (προγόνων των ανθρώπων). Η εξασφάλιση τροφής γινόταν με τον πιο άμεσο δυνατό τρόπο. Το κυνήγι δηλαδή και την κατανάλωση της τροφής. Αυτό περιλάμβανε μόνο την χρήση έντονης εργασίας. Στην πορεία της εξέλιξης του τρόπου σκέψης και της παραγωγικής διαδικασίας, δημιουργήθηκαν ακόντια, τόξα κλπ. Έτσι εξελίχθηκε ένας περιφερειακός τρόπος ανάπτυξης της παραγωγής, πιο αποτελεσματικός, ο οποίος χρειάζεται όμως κατανάλωση παρόντος χρόνου και άρα, ελάττωσης της κατανάλωσης πόρων. Ο χρόνος αυτός αφαιρείται από την ως τότε αποκλειστική προσήλωση στο κυνήγι με τα χέρια, με σκοπό την κατασκευή εξαρτημάτων τα οποία θα προσφέρουν μεγαλύτερη αποδοτικότητα στο μέλλον. Δημιουργείται δηλαδή κεφάλαιο.

Ο σκηνοθέτης της ταινίας όμως, χρησιμοποιεί  ένα κινηματογραφικό τρικ. Ο αρχηγός της κοινότητας των πιθήκων, έχει την ιδέα για ακόμα μεγαλύτερη παραγωγή κεφαλαίου και με κινηματογραφική ταχύτητα (κυριολεκτικά) δημιουργείται περίφραξη, κατασκευή εργαλείων, καλλιέργεια γης, εγκλεισμός των ζώων στον δημιουργημένο χώρο κ.λ.π. Τι θα συνέβαινε όμως στην περίπτωση που επιχειρούταν μια απότομη μετατροπή του ως τότε γνωστού τρόπου θήρευσης στην κοινότητα των πιθήκων, σε μια τόσο μεγάλης κλίμακας κεφαλαιακή επένδυση; Ο σκηνοθέτης δεν έχει φυσικά την υποχρέωση να δείξει το διάστημα που μεσολαβεί από την σύλληψη της ιδέας ως την εφαρμογή της.   Η κοινότητα όμως, απλά θα διαπίστωνε πως μια τέτοια μαζική επένδυση είναι αδύνατη και θα εγκατέλειπε το σχέδιο.

Ας υποθέσουμε, πως η κοινότητα αποφασίζει αρχικά και κύρια να «εκσυγχρονιστεί». Ο αρχηγός θα πρέπει να προχωρήσει σε καταμερισμό των εργασιών, π.χ. όργωμα, περίφραξη, κατασκευή εργαλείων. Θα διαπίστωνε τότε, πως για να συμβεί αυτό, ο περιορισμός της παρούσας κατανάλωσης, είναι αναπόφευκτος. Διότι για παράδειγμα, οι ως τότε θηρευτές, θα πρέπει να απασχοληθούν με άλλες εργασίες, όπως ας πούμε το όργωμα, άρα θα υπάρξει έλλειψη τροφής. Οι ως τότε υπεύθυνοι για την συγκέντρωση καυσόξυλων, θα πρέπει να κατασκευάσουν την περίφραξη, άρα, η κοινότητα θα πρέπει να στερηθεί την θέρμανση κ.ο.κ. Ομολογουμένως, ο αρχηγός θα μπορούσε να επιλέξει για αυτές τις εργασίες, αυτούς που κρίνει πως έως τότε, προσφέρουν τις λιγότερο αξιόλογες υπηρεσίες, ώστε να μετριάσει την ένταση των στερήσεων στην απαραίτητη παρούσα κατανάλωση. Όμως αυτό δεν θα προκαλούσε και μεγάλη διαφορά, διότι η κοινότητα ζει στα όρια της επιβίωσης.

Το κεφάλαιο λοιπόν, αναπόφευκτα είναι μια περιφερειακή δομή η οποία φυσικά και μπορεί να δημιουργηθεί, αλλά σταδιακά. Δεν μπορούν να απασχοληθούν μαζικά οι εργάτες της κοινότητας, ειδικά όταν το ήδη υπάρχον κεφάλαιο είναι πολύ μικρό. Θα πρέπει αρχικά να ενθαρρυνθούν μικρές θυσίες κατανάλωσης χρόνου και άρα πόρων για την κατασκευή π.χ. παγίδων και τόξων. Δεν θα πρέπει να υποτιμώνται καθόλου, ως αρχικό κεφάλαιο, διότι θα προκύψει ευκολότερο και πιο γρήγορο κυνήγι, με αποτέλεσμα να απελευθερωθούν  χέρια, ούτως ώστε να δημιουργήσουν ακόμα μεγαλύτερο κεφάλαιο κ.ο.κ.

Ακόμα λοιπόν και αν υπάρχει η γνώση και η ιδέα, πως ένα σύστημα αγροτικής παραγωγής μπορεί να είναι εξαιρετικά ωφέλιμο για την κοινότητα, δεν είναι δυνατόν αυτό το σύστημα να δημιουργηθεί αμέσως. Θα πρέπει η κοινότητα αρχικά να περιοριστεί στο ήδη υπάρχον σύστημα επιβίωσης, το οποίο προϋποθέτει πρωτόγονη, «αδέξια» και επίπονη εργασία με φτωχά αποτελέσματα. Όμως αυτά τα αποτελέσματα είναι άμεσα και χειροπιαστά, απαραίτητα για την επιβίωση. Σταδιακά και με τις ανάλογες θυσίες σε χρόνο και/αρα κατανάλωση, θα δημιουργηθεί και το κεφάλαιο.

Βέβαια, θα ήταν υπέροχο, με την δυνατότητα του μοντάζ της ταινίας, να υπερπηδούσαμε την διαδικασία δημιουργίας του κεφαλαίου, αποφεύγοντας τις πραγματικές δράσεις προαπαιτούμενες για την δομική αυτή αλλαγή.

Μπορούν να παρακαμφτούν; Όχι, αλλά μπορούν να αναβληθούν. Στην σύγχρονη οικονομία το κάνουν για εμάς οι σοσιαλιστές και μας στέλνουν κατόπιν τον λογαριασμό. Διότι μπορείς να αναβάλεις την κανονική διαδικασία παραγωγής κεφαλαίου μέσω της χρήσης αερο-χρήματος και ηλεκτρονικά δημιουργημένων πιστώσεων, αλλά δεν μπορείς να την αποφεύγεις (την διαδικασία) για πάντα. Δεν μπορείς να ξεγελάσεις την πραγματικότητα. Οι πιστώσεις χρόνου σε χρήμα, με φαλκιδευμένο επιτόκιο, παρακάμπτουν την διαδικασία της προσφοράς και της ζήτησης με τραγικές συνέπειες για την οικονομία. Το πρόβλημα δεν είναι πως ο σύγχρονος άνθρωπος δεν μπορεί να αντιληφθεί την παραγωγική διαδικασία και την σημασία της αποταμίευσης και της επένδυσης. Το θέμα είναι, πως η σημερινή δομή του κεφαλαίου, είναι πρωτόγονη, στα πρότυπα του τρικ της ταινίας, όπου οι πίθηκοι ξεκινάνε ανάποδα και βρίσκονται ως δια μαγείας σε ένα περιβάλλον αγροτικής κεφαλαιακής δομής χωρίς να έχουν ακολουθήσει την διαδικασία δημιουργίας της. Οι λάθος χρήσεις του κεφαλαίου, οφείλονται αποκλειστικά στην προσπάθεια αντιστροφής της δημιουργίας του από την «σύγχρονη» οικονομία. Σε μια κοινωνία χωρίς επιτυχές και αποδοτικά δομημένο κεφάλαιο, το χάρτινο χρήμα είναι άχρηστο και η τροφοδοσία της οικονομίας με αυτό, θα προκαλέσει ακόμα χειρότερη κατανομή κεφαλαίου. Είπαμε και στην αρχή:  Όσο παραστατικό χρήμα και να υπάρχει σε μια οικονομία, οι συναλλαγές θα γίνονται πάντα βάσει του πραγματικού πλούτου και των προϊόντων του (κεφαλαιακών η καταναλωτικών). Δεν ξεγελιέται η πραγματικότητα.

Αντιγράφω απο μια πραγματεία πάνω στο L.Mises. του Γιώργου Σιβρίδη, για να αναδειχτεί και μέρος της ηθικής χαλάρωσης που προκαλεί η δήθεν «παραγωγική πίστωση» του παραστατικού χρήματος απο το πουθενά.

«Ένα άλλο αποτέλεσμα του «παραπανίσιου» χρήματος στην αγορά είναι η διαστρέβλωση των επιχειρηματικών projects. Ας πούμε ότι ως επιχειρηματίας έχω μπροστά μου τέσσερα σχέδια ιεραρχημένα βάσει των πιθανοτήτων επιτυχίας τους p1, p2, p3, p4. Υπό κανονικές συνθήκες έχω χρήματα προς επένδυση μόνο για τα δυο πρώτα. Με την επιπλέον οικονομική δυνατότητα που έχω (i.e. επιδότηση, θαλασσοδάνειο) τα δύο αμφιβόλου επιτυχίας p3, p4 μου φαίνονται εξίσου προσοδοφόρα. Το χρηματικό πλεόνασμα δημιουργεί υπερπληθώρα υπηρεσιών και αγαθών χαμηλότερης ποιότητας. Και πληθωρισμός είναι εξίσου αυτή η πτώση της ποιότητας. Και είναι το σημείο που μπορούμε να πούμε σαφώς πως το χρήμα προκαλεί αλλοτρίωση της ανθρώπινης δραστηριότητας και «πραγμοποίηση» (reification) των αγαθών.»

Οι εσφαλμένες χρήσειςτου κεφαλαίου λόγω παραστατικού χρήματος, θα οδηγήσουν σε μαζικές χρεοκοπίες, όσο μαζικές ήταν οι επισφαλείς πιστώσεις και θα κληθεί να τις αποπληρώσει ο παραγωγικός κόσμος και οι αποταμιευτές. (Πιο πρόσφατο παράδειγμα, οι στεγαστικές φούσκες σε ΗΠΑ και Ευρώπη και η διάσωση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με χρήματα των φορολογούμενων).

Συμπέρασμα

Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο που πρέπει κάποτε να λάβουν υπ΄ όψιν οι new economic thinkers, είναι πως στα συνεχή φαινόμενα των «σύγχρονων» κυκλικών κρίσεων, δεν πλήττεται ποτέ η κατανάλωση, (η πλήττεται ελάχιστα και πολύ αργότερα) αλλά πλήττονται άγρια τα κεφάλαια (βιομηχανία, κατασκευές, πρώτες ύλες, γη, έρευνα και τεχνολογία, ενέργεια κλπ). Πέραν του ότι αυτό καταρρίπτει  τον  μύθο της τόνωσης της «συνολικής ζήτησης» ως «εργαλείο συνολικής ανάπτυξης», αποδεικνύει επίσης πως η οικονομία δεν είναι ένα ενιαίο σύνολο, όπως θέλει να πιστεύει η «μακροοικονομία». Οι συνεχιζόμενες πιστωτικές επεκτάσεις,  οδηγούν το αεροχρήμα  apriori στην κατανάλωση, σε καταστροφή των κεφαλαιακών δομών και σταδιακά σε εργασιακό μεσαίωνα με μείωση του πλούτου της κοινωνίας. O εργασιακός μεσαίωνας επέρχεται με την μορφή της εντατικοποίησης «αδέξιων» μορφών εργασίας, μιας και αυτές έχουν άμεσα αποτελέσματα ως προς την επιβίωση, όπως ακριβώς στο αρχικό στάδιο της κοινότητας των πιθήκων, πριν την δημιουργία κεφαλαίου. Όμως πια το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη ιδεών και εμπνεύσεων για την παραγωγή κεφαλαίου, αλλά η λάθος δομή και ανάποδη κατανομή του αυτή καθαυτή, η οποία παράγει χρέος.

Η οικονομία, έχει ετερογένεια καθώς τα κεφαλαιακά αγαθά και η οικονομία γύρω από αυτά, είναι διαφορετική, πιο περίπλοκη, πιο ακριβή και πιο χρονοβόρα, από την οικονομία των καταναλωτικών προϊόντων. Μοιραία, το αεροχρήμα θα οδηγηθεί αργά η γρήγορα στην καταναλωτική οικονομία, άσχετα αν επενδύθηκε αρχικά σε κεφαλαιακή παραγωγή. Οι εργαζόμενοι γύρω από την κεφαλαιακή αυτή παραγωγή, η οποία δανείστηκε, θα μεταφέρουν τα δανεικά χρήματα με τα οποία πληρώθηκαν, στην κατανάλωση. Είναι κακό αυτό; Όχι, όταν συμβαίνει μέσα από μια ορθή διεργασία πίστωσης και επένδυσης, η κατανάλωσης. Το κακό είναι πως αυτό που συμβαίνει τώρα, είναι πως έχουν ξεπεραστεί οι αποταμιεύσεις της κοινωνίας και παράλληλα δεν υπάρχουν αποθεματικά στις τράπεζες για να καλυφθούν τα δάνεια της κεφαλαιακής επένδυσης. Η κεφαλαιακή επένδυση χρειάζεται ΧΡΟΝΟ για να αποδώσει και τα χρήματα που δανείστηκε κατευθύνονται πλέον στην καταναλωτική οικονομία, πριν γίνει απόσβεση. Η οικονομία της κατανάλωσης παράγει προϊόντα και υπηρεσίες ΑΜΕΣΑ, η, πολύ πιο γρήγορα, από την οικονομία του κεφαλαίου. Ίσως και ο πιο απλός άνθρωπος, να καταλαβαίνει πλέον, πως αργά η γρήγορα η διαδικασία παραγωγής πλούτου, όταν έχει αναβληθεί ως προς τις προαπαιτούμενες δράσεις, θα έρθει και θα χτυπήσει αλύπητα, αργά η γρήγορα.

Όμως, είπαμε και στην αρχή πως οι σοσιαλιστές βλέπουν τον κόσμο ανάποδα. Ο σημερινός άνθρωπος, παγιδευμένος στην οικονομία του χρέους, δεν μπορεί πλέον να αποταμιεύσει. Το απαγορεύει ο σοσιαλισμός, ο οποίος «ξέρει καλύτερα», που και πως πρέπει να επενδύσει την εργασία και τα χρήματα μας. Η σημερινή «αποταμίευση» που κάνει ο άνθρωπος, είναι για την αποπληρωμή χρέους, δημιουργημένου από τον σοσιαλισμό και την «βιομηχανία» παραγωγής αεροχρήματος και «κοινωνικού κράτους». Ένα χρέος που αυξάνεται συνεχώς και υποθηκεύει πλέον τις ζωές και τις δράσεις γενεών που θα ακολουθήσουν πολύ μετά την δική μας. Πόσο φιλελεύθερο είναι άραγε, όταν καλούνται άνθρωποι αγέννητοι, να πληρώσουν για χρέη δημιουργημένα από άλλους; Δημοκρατικό και σοσιαλιστικό μπορεί να είναι. Φιλελεύθερο όχι.

Με λογιστικές σημειώσεις  χαρτιά και ηλεκτρονικές πιστώσεις, χωρίς σεβασμό στις αρχές της προσφοράς και της ζήτησης, δεν παράγεται πλούτος για την κοινωνία. Παράγεται πλαστός πλούτος για λίγους. Για τους εκλεκτούς του κομματικού σοβιετικού κράτους και της κεντρικής του τράπεζας. Για τους υπόλοιπους, παράγεται χρέος και στέρηση της ατομικής ελευθερίας του επιχειρείν . Παράγεται η επόμενη φούσκα, που όταν σκάσει, θα αποδοθεί ξανά στο «μαζί τα φάγαμε».

Σ.Σ. Θα ήθελα να ξεκαθαρίσω κάτι. Πριν την «μακροικονομία» και την εκκίνηση της οικονομίας του χρέους από το new deal, κάθε προσπάθεια ρύθμισης της οικονομίας από το κράτος, λεγόταν σοσιαλισμός. Ο φασισμός του Μουσολίνι και ο εθνικιστικός σοσιαλισμός των ναζί, ήταν επίσης συστήματα ελέγχου της οικονομίας. Το τονίζω ώστε να μην δημιουργούνται λάθος εντυπώσεις για τους όρους που χρησιμοποιώ. Ο ρεβιζιονιστικός σοσιαλισμός – δεξιός αριστερός και κεντρώος – είναι το κυρίαρχο σύστημα που επικράτησε στις δυτικές κοινωνίες, αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο. Έχει ενταθεί δραματικά με την αυταπάτη του «κοινωνικού κράτους»  και διαβρώνει, όχι μόνο την οικονομία, αλλά την ηθική και την αλληλεγγύη. Διότι ο ρεβιζιονιστικός σοσιαλισμός, ο Φαβιανός σοσιαλισμός του Κεϋνσιανισμού και η ανάδειξη του κράτους σε θεό, έχουν μετατρέψει  πολλούς ανθρώπους σε  αδιάφορα για την κοινωνία άτομα. Η ψευδαίσθηση πως το κράτος θα «φροντίσει» για όλα, είναι μια βόμβα στα θεμέλια του πολιτισμού και της ελευθερίας.

* O κ. Μαραμής Ευθύμης, έχει διατελέσει επιχειρηματίας μεταποίησης μετάλλου, τουριστικών υπηρεσιών ενώ τώρα ασχολείται με επενδύσεις. Είναι ανεξάρτητος αναλυτής της Αυστριακής σχολής οικονομικών και κοινωνικής οργάνωσης.
Παραπομπές:  
* The pure theory of capital – F.A. Hayek https://mises.org/books/puretheory.pdf
* Man economy and state – chapter 1 -The Formation of Capital (p. 47)  – Murray Rothbard http://mises.org/rothbard/mes.asp
* Human action the scholar΄s edition – chapter 19 – The phenomenon of interest – Ludwig von Mises – http://mises.org/books/humanactionscholars.pdf
* What has government done to our money – Chapter 2 – Money in a Free Society – Indirect Exchange – Murray Rothbard http://mises.org/money.asp

Πηγή: Capital