Γράφει ο Ανδρέας Ζαμπούκας

Δημοσιεύθηκε στο www.capital.gr

Με έκπληξη, σοβαροί οικονομολόγοι είδαν την 1η Ιανουαρίου του 1999, να ξεκινά τη λειτουργία της η οικονομική και νομισματική ένωση. Το παράδοξο ήταν πως το σύστημα διαχείρισης δεν επέφερε καμιά αλλαγή στο καθεστώς αδειοδότησης και μικρο-εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στην επικράτεια της ευρωζώνης.

Από το όλο εγχείρημα απουσίαζε ο σημαντικότερος εγγυητής του, η ΕΚΤ! Ο βασικότερος θεσμός χρηματοπιστωτικής σταθερότητας θα είχε έναν κεντρικό ρόλο άλλα όχι ουσιαστικό και άμεσα παρεμβατικό στην εποπτεία και στον έλεγχο των τραπεζών. Αυτή η αρμοδιότητα εκχωρήθηκε σε εθνικό επίπεδο!

Η άλλη τρελή αντίφαση του συστήματος ήταν ότι, ενώ η νομισματική πολιτική ανατέθηκε στη διαχείριση των Βρυξελλών, η δημοσιονομική πολιτική παρέμεινε στις κυβερνήσεις και στις διαθέσεις των κεντρικών εθνικών τραπεζών (ΣΛΕΕ άρθρο 5.1). Προσπάθησαν δηλαδή να «παντρέψουν» έναν σταθεροποιητικό μηχανισμό ισοτιμιών της αγοράς με την υποκειμενικότητα και την «ευελιξία» των εθνικών κυβερνήσεων, στη διαχείριση των περιφερειακών τους οικονομιών.

Πέρασαν πάνω από 10 χρόνια και τα αποτελέσματα άρχισαν να φαίνονται με δραματικό τρόπο, στις πρώτες κοινωνίες που βίωσαν το φάσμα της οικονομικής «παράνοιας» μιας ανεύθυνης πανευρωπαϊκής πολιτικής. Από το 2009 η Ελλάδα και όλοι οι άλλοι αδύναμοι μη παραγωγικοί κρίκοι της αλυσίδας άρχισαν να σπάνε. Είχαν υποστεί αυτό που πολύ φυσιολογικά, θα συνέβαινε από την αναντιστοιχία αποφάσεων και ελεγκτικών μηχανισμών. Το τραπεζικό σύστημα γιγαντώθηκε και απέκτησε τη μορφή «τέρατος», αναπτύσσοντας ποικίλα επιμέρους σχήματα εγκλωβισμού για οικονομίες, επιχειρήσεις, οργανισμούς, ασφαλιστικά ταμεία και ιδιώτες. Όλοι αυτοί ενεπλάκησαν μέσα σε τυχοδιωκτικές επιλογές τραπεζιτών και χρηματιστηριακών παραγόντων οι οποίοι, χωρίς προσανατολισμό, στήριξαν την οποιαδήποτε οικονομική ανάπτυξη στη συσσώρευση υπεραξιών, χωρίς κανένα παραγωγικό αντίκρισμα. Το νόμισμα, με λίγα λόγια, τους έδωσε το δικαίωμα να δημιουργούν παντού «φούσκες», αγνοώντας τις συνέπειες για το μέλλον.

Αφού λοιπόν οι «φούσκες» ξεκίνησαν να σπάνε η μία μετά την άλλη άρχισαν να σκέπτονται την τραπεζική ένωση. Για πρώτη φορά, σε πολιτικό επίπεδο, η προοπτική της ένωσης τέθηκε το 2009, με την έκθεση της επιτροπής de Larosiere. Πιο σοβαρά όμως, στη Διάσκεψη Κορυφής της Ευρωζώνης της 29ης Ιουνίου του 2012, οι αρχηγοί των κρατών, με την παράγραφο 2 του άρθρου 127 της ΣΛΕΕ, αποφάσισαν επιτέλους, να αναθέσουν στην ΕΚΤ όλα αυτά που έπρεπε να είχαν κάνει από το 1999. Στο επίκεντρο τέθηκε η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, οι κανονισμοί λειτουργίας τους και ασφαλώς, ένα νέο θεσμικό πλαίσιο το οποίο θα καθορίζεται σε συνεννόηση με την ΕΚΤ.

Από τότε, περιμένουμε να πραγματοποιηθεί η εξέλιξη του χρονοδιαγράμματος της περίφημης αυτής ένωσης που είναι πιθανόν να βάλει τις πρώτες βάσεις για τη δημοσιονομική και ίσως αργότερα την πολιτική ενοποίηση. Τα ερωτήματα είναι πολλά γιατί το καθυστερούν. Πρόκειται για γερμανικούς τακτικισμούς; Για δυσκολία των κυβερνήσεων να παραχωρήσουν εθνική κυριαρχία; Για προσπάθεια εξωθεσμικών παραγόντων να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους; Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα, τι έφταιξε ως τώρα. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι μετά το σχηματισμό κυβέρνησης στη Γερμανία, περιμένουμε εξελίξεις. Ελπίζουμε μάλιστα το SPD να παίξει το ρόλο του στην πολιτική της Μέρκελ και σίγουρα θα ήταν πιο εύκολα τα πράγματα με ένα καλύτερο αντικαταστάτη του Σόϊμπλε.

Σε κάθε περίπτωση, αν ακολουθήσει και η δημοσιονομική ένωση, θα μπορούμε να ελπίζουμε ότι γίνεται μία νέα αρχή, με καθυστέρηση 15 χρόνων. Όσο για μας, μάλλον πρέπει να το περιμένουμε ως «μάννα εξ ουρανού», για πολλούς λόγους. Πρώτον, επειδή έχουμε ανάγκη επιβίωσης για πιστοληπτική σταθερότητα και εγγύηση των καταθέσεων. Δεύτερον, επειδή είμαστε η κατεξοχήν χώρα με την τεράστια ευκολία, στο να δημιουργούμε παντού «φούσκες». Τέλος, θα μας δοθεί η ευκαιρία, για πρώτη φορά από την ίδρυση του ελληνικού κράτους να αποκτήσουμε έναν πολύ σοβαρό, έγκυρο, θεσμικό και απολύτως νόμιμο μηχανισμό εποπτείας στην ταλαίπωρη κρατικοδίαιτη οικονομία μας.

Εν τω μεταξύ, οι «αμφισβητίες» θα πρέπει να κατανοήσουν ότι τα «καπιταλιστικά» συμφέροντα των Ευρωπαίων ή οποιουδήποτε άλλου «καρχαρία» του διεθνούς κεφαλαίου, μάλλον εξυπηρετούνται καλύτερα τώρα, παρά με μια μελλοντική πλήρη οικονομική ενοποίηση. Γιατί ένας υπερεθνικός μηχανισμός τραπεζικής σταθερότητας θα δημιουργήσει και ασφαλιστικές δικλείδες ανάπτυξης και καταπολέμησης της ανεργίας. Ίσως τότε, μπορέσουν να μπουν κανόνες και στον περιορισμό της απορρόφησης της εξωευρωπαϊκής παραγωγικότητας (Κίνα) και τον πολλαπλασιασμό της εσωτερικής, με σκοπό πάντα την ενίσχυση του εργατικού δυναμικού και την ελαχιστοποίηση της ανεργίας.

Ας περιμένουμε λοιπόν, το 2014 να είναι η χρονιά των μεγάλων αποφάσεων για μια πιο ενωμένη ευρωπαϊκή οικονομία. Όσο και να γκρινιάζουμε, δεν έχουμε άλλο τρόπο. Η μοίρα μας βρίσκεται σ΄αυτή τη γωνιά του πλανήτη και δεν ωφελεί να ζούμε με φαντασιώσεις και οράματα. Αν η Μέρκελ, ο Τρισέ, ο Ντράγκι και πολλοί άλλοι χωρίς όνομα… θέλουν το κακό μας, εμείς απλά, ας μην τους δώσουμε το δικαίωμα να μας βλάψουν. Αν έχουμε επίσης, κάποιον άλλον που θα συνεργαστούμε, ας τον ανακαλύψουμε γρήγορα, γιατί τα πράγματα δυσκολεύουν. Διαφορετικά, αφού γεννηθήκαμε Ευρωπαίοι, μόνο συνασπισμούς θα πρέπει να σκεφτόμαστε από δω και πέρα και τίποτε άλλο. Γιατί από τότε που ο άνθρωπος ένιωσε την έμπνευση του πολιτισμού μέσα του, μόνο με ενώσεις προχώρησε στις κοινωνίες, στις αποφάσεις και στη βελτίωση της ζωής του. Όποιος εν τω μεταξύ, φοβάται τα «σκοτεινά συμφέροντα» των Βρυξελλών και της Μέρκελ, ας πάει να πιει κανέναν καφέ με τον Άκη, στον Κορυδαλλό, να αισθανθεί περισσότερη «ασφάλεια» και «εγγυήσεις» με τους εγχώριους «λαοπρόβλητους» και «έμπιστους» ηγέτες του…

azampoukas@gmail.com