Γράφει ο Κώστας Στούπας

Δημοσιεύθηκε στο Capital στις 19 Μαρτίου 2014

Πούτιν

Ο Πούτιν όντως παγίδευσε τη Δύση, αλλά την παγίδευσε στο να επιταχύνει την αποδυνάμωση της Ρωσίας

Έστιν ο πόλεμος ουχ όπλων το πλέον, αλλά δαπάνης.

(Το πλεονέκτημα στον πόλεμο δεν το δίνουν τα όπλα αλλά τα χρήματα που δαπανώνται)

Αίσχιον δε έχοντας αφαιρεθήναι ή κτωμένους ατυχήσαι.

(Είναι πολύ μεγαλύτερη ντροπή να χάσει κανείς κάτι αυτά που έχει από το να αποτύχει να το αποκτήσει.)

Θουκυδίδης

 

Για πρώτη φορά στο Συμβούλιο Ασφαλείας η Ρωσία βρέθηκε σε πλήρη απομόνωση. Κανένα μέλος δεν πήρε το μέρος της και απέφυγε την καταδίκη χάρη στο δικό της βέτο. Η Κίνα, για την οποία κάποια εγχώρια παπαγαλάκια διέδιδαν πως είναι έτοιμη να ξεκινήσει οικονομικό πόλεμο εναντίον της Δύσης, ψήφισε λευκό.

Η Ρωσία είναι μια χώρα με πλούσιους φυσικούς πόρους, φτωχούς συγκριτικά πολίτες και παρωδία δημοκρατίας και καπιταλισμού. Επίσης έχει κληρονομήσει ένα στρατιωτικό εξοπλισμό ο οποίος γερνά συν τω χρόνω, ενώ αρκετά χρόνια μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ προσπαθεί να στήσει μια μικρογραφία της, με λίγες γειτονικές χώρες με αντάλλαγμα την προνομιακή προμήθεια υδρογονανθράκων.

Η Ρωσία δεν αποτελεί ένα ελκυστικό οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό μοντέλο για τους λαούς των συμμάχων χωρών. Και εντός της χώρας υπάρχει δυσαρέσκεια η οποία προς το παρόν καλύπτεται από τα έσοδα που εξασφαλίζουν οι υψηλές τιμές πετρελαίου.

Στη Συρία το φιλικό προς τη Ρωσία καθεστώς Ασάντ επιβιώνει χάρη στην ωμή καταστολή σε συνθήκες εμφυλίου, με την ανοχή της Δύσης λόγω του κινδύνου να μετατραπεί η χώρα σε θύλακα φανατικών ισλαμιστών.

Στην Ουκρανία η οποία παραδοσιακά είναι  από τους πλέον πιστούς συμμάχους,  η κακή διακυβέρνηση του φιλικού προς τη Μόσχα Γιανούκοβιτς οδήγησε σε ανοιχτή εξέγερση και απόσχιση της χώρας από ρωσική σφαίρα επιρροής. Η Ρωσία παρουσιάζει σαν νίκη την απόσχιση της Κριμαίας, μιας ρωσόφωνης επαρχίας της,  η οποία είχε παραχωρηθεί στην Ουκρανία από τον Χρουστσόφ.

Πρόκειται για μια συντριπτική ήττα του σχεδίου δημιουργίας μιας Ευρασιατικής Ενωσης που το καθεστώς Πούτιν προσπαθεί να παρουσιάσει σαν νίκη. Πριν, η ζώνη επιρροής συνόρευε με Ουγγαρία, Ρουμανία κλπ. Τώρα συνορεύει με μια εχθρική Ουκρανία. Αυτό δεν είναι επέκταση είναι συρρίκνωση.

Η Ρωσία λόγω κακών χειρισμών έχει παγιδευτεί και έχει παγιδέψει και τη Δύση.

Η Δύση (ΗΠΑ και Ευρώπη) έχουν παγιδευτεί από την Ρωσία, ιδίως η πρώτη που ελέγχει και τον στρατιωτικό βραχίονα του δυτικού ημισφαιρίου στον πλανήτη. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους αν θέλουν να συνεχίσουν να τους παίρνουν στα σοβαρά θα πρέπει να τιμωρήσουν την Ρωσία, αν αυτή συμβάλλει στο διαμελισμό της Ουκρανίας.

Πριν από λίγες μέρες ο Γιδεών Ράχμαν έγραφε στους FT  τα εξής: «Πριν λίγες εβδομάδες, ακόμη και οι Ευρωπαίοι δεν έδιναν μεγάλη σημασία στα γεγονότα της Ουκρανίας. Σήμερα, τα παρακολουθεί όλος ο πλανήτης. Κι αυτό γιατί η ρωσική εισβολή θεωρείται ευρέως ωςάμεση πρόκληση στην, υπό αμερικανική ηγεσία, παγκόσμια τάξη. Αν ο Πρόεδρος Πούτιν πετύχει τον σκοπό του, τότε κι άλλες κυβερνήσεις, όπως της Κίνας ή του Ιράν, ίσως σκεφτούν ότι δεν είναι πια τόσο επικίνδυνο να εναντιώνεσαι στην Αμερική…».

Κατά συνέπεια είναι εύλογο να περιμένουμε κάποια αντίμετρα που θα πονέσουν τη Ρωσία, καθώς η Δύση μοιάζει παγιδευμένη στο γόητρό της. Η Δύση είναι σε αποδρομή ισχύος αλλά πολύ ισχυρή ακόμη για να επιτρέψει τέτοιας έκτασης αμφισβήτηση.

Η Ρωσία φαίνεται να το αντιλαμβάνεται αυτό, αλλιώς δεν μπορούν να ερμηνευτούν οι ασυναρτησίες της ρωσικής κρατικής τηλεόρασης περί μετατροπής των ΗΠΑ σε ραδιενεργό σκόνη.

Ιδού πως το αποτύπωσε το ρεπορτάζ:

«Η Ρωσία είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που είναι ικανή να μετατρέψει τις ΗΠΑ σε ραδιενεργό στάχτη», δήλωσε ο κεντρικός παρουσιαστής του ρωσικού κρατικού τηλεοπτικού δικτύου Rossiya 24 Ντμίτρι Κισέλεφ, με φόντο φωτογραφία από πυρηνικό μανιτάρι.

Ο Ντμίτρι Κισέλεφ διορίσθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο από τον Βλαντίμιρ Πούτιν επικεφαλής ενός νέου θεσμού ενημέρωσης που περιλαμβάνει το πρακτορείο ειδήσεων RIA Novosti, το τηλεοπτικό δίκτυο RT και το ραδιοφωνικό δίκτυο Η Φωνή της Ρωσίας.

Η ισχύς όταν υπάρχει δεν επιδεικνύεται, η πομπώδης επίδειξη συνοδεύει κυρίως την απουσία ισχύος. Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί όσοι ανησυχούν προβαίνουν σε παράτολμες πράξεις.

Όπως έλεγε ο δικός μας Θουκυδίδης: Η μεγαλύτερη επίδειξη ισχύος είναι η αυτοσυγκράτηση.

Το ελληνικό παράδοξο

Στην Ελλάδα λόγω ορθόδοξης παράδοσης τόσο στη θρησκεία όσο και στην αριστερά, αλλά και λόγω της λάθος εκτίμησης από πολλούς Έλληνες  της γεωπολιτικής σημασίας της χώρας για τη Ρωσία, καλλιεργείται η ψευδαίσθηση της εν δυνάμει συμμάχου. Αν η Ελλάδα είχε γεωπολιτική σημασία για τη Ρωσία, η τελευταία  θα είχε από την εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας ακόμη ενεργότερο ρόλο. Το ενδιαφέρον της Ρωσίας για την Ελλάδα από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου και της Μεγάλης Αικατερίνης ήταν ενδιαφέρον αντιπερισπασμού μόνο, σε σχέση με άλλα μέτωπα ζωτικότερα τα οποία το «ξανθό γένος» είχε ανοιχτά.

Αυτό δείχνει η ιστορία από τα Ορλωφικά μέχρι τη Συμφωνία της Γιάλτας… Η ελληνική ελευθερία δεν επισφραγίστηκε από το Λάμπρο Κατσώνη αλλά από τη συντριβή του οθωμανικού στόλου στο Ναβαρίνο.

Ας μην κοροϊδευόμαστε, οι συμμαχίες από την εποχή αυτής της Δήλου και ακόμη παλαιότερα, συνιστούν ένα τρόπο άσκησης κυριαρχίας των ισχυρών χωρών σε λιγότερο ισχυρές.

Σε κάθε ιστορική φάση όμως ο τρόπος αυτής της επιβολής διαφέρει. Με αμιγώς καταναγκαστικό τρόπο επέβαλε την κυριαρχία της η Σπάρτη μέσω των όπλων με διττό τρόπο όπλων και εμπορικών συναλλαγών (καρότο και μαστίγιο)επέβαλε την κυριαρχία της η Αθήνα.

Ο τρόπος που επιβάλουν την κυριαρχία τους οι ΗΠΑ είναι επίσης διττός. Διαθέτει την πιο ισχυρή στρατιωτική μηχανή η ισχύς της οποίας υπολογίζεται όσο και αυτή ή και μεγαλύτερη ολόκληρου του υπόλοιπου πλανήτη. Διαθέτει επίσης την ισχυρότερη οικονομία και ένα νόμισμα που αποτελεί μαζί με το ευρώ καταφύγιο για όποιο απ’ όλο τον πλανήτη και το ηλιακό μας σύστημα θέλει να ασφαλίσει τον πλούτο του. Παρά το γεγονός πως οι  ΗΠΑ τυπώνουν κάθε μήνα, τα τελευταία χρόνια περί τα 85 δισ. δολάρια για να αγοραστούν αμερικανικά ομόλογα, το δολάριο παραμένει ένα εκ των ασφαλών καταφυγίων για ολόκληρο τον πλανήτη.

Ποιος κοιτά ποια είναι η ισοτιμία του νομίσματός του απέναντι στο ρούβλι ή το γουαν καθημερινά; Ελάχιστοι για λόγους αποταμίευσης. Η οικονομική ισχύς είναι πρωτίστως θέμα εμπιστοσύνης απέναντι στην οικονομία και την πολιτική και  στρατιωτική ισχύ. Στρατιωτική ισχύς χωρίς ισχυρή οικονομία και κοινωνική συναίνεση είναι κενό γράμμα.

Οι ΗΠΑ παρέχουν στα συμμαχικά τους κράτη την πρόσβαση σε ένα διεθνές οικονομικό και εμπορικό πλέγμα  που εξασφαλίζει υψηλότερο βιοτικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο ζωής. Οι ΗΠΑ παρά την κρίση του μοντέλου παραμένει μια χώρα όπου οι υψηλής ειδίκευσης και ικανοτήτων άνθρωποι αλλά και οι φτωχοί θέλουν να ζήσουν και κάνουν πολλά για μια πράσινη κάρτα. Η Ρωσία είναι μια χώρα όπου οι πολίτες αν βρουν ευκαιρία φεύγουν αναζητώντας καλύτερη τύχη.

Η ρωσική οικονομία δεν παράγει ανταγωνιστικά προϊόντα ούτε καινοτομεί. Όπως και η σοβιετία είναι μια κλειστή οικονομία την οποία εκμεταλλεύεται μια ολιγαρχία, τότε οι  περί το ΚΚ και τώρα μια ομάδα κλεπτοκρατών που αντλούν την ισχύ τους από την πολιτική εξουσία του προέδρου και του περιβάλλοντός του.

Το βασικό καύσιμο αυτής της ισχύος, με το οποίο εξαγοράζει τη συναίνεση του λαού μέσω των εκλογών και μιας παρωδίας δημοκρατικής διακυβέρνησης, είναι τα έσοδα από εξαγωγές υδρογονανθράκων και άλλων φυσικών πόρων.

Η Ρωσία το 1998 όταν έπεσε η τιμή του πετρελαίου χρεοκόπησε και στη συνέχεια όταν αυτή ανέβηκε, εισπράττει ικανά έσοδα για να εξασφαλίζει η πολιτική εξουσία την κοινωνική και πολιτική ηρεμία και υποστήριξη και η κλεπτοκρατία αμύθητο πλούτο. Παρά το γεγονός πως είναι μια χώρα με πλούσιους φυσικούς πόρους, οι πολίτες της είναι φτωχοί. Σήμερα ο κρατικός προϋπολογισμός δεν παράγει ελλείματα με την τιμή πάνω από τα 80-85 δολάρια το βαρέλι. Κάτω από αυτή την τιμή η ισχύς του καθεστώτος μειώνεται δραστικά.

Δημογραφικά η Ρωσία γηράσκει με πιο επιθετικό τρόπο σε σχέση με την Ευρώπη και η Ευρώπη γερνά πιο γρήγορα από τις ΗΠΑ. Η δημογραφική γήρανση είναι σημαντική παράμετρος της μελλοντικής οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος μια χώρας.

Ο ανδρικός πληθυσμός της Ρωσίας παρουσιάζει πολύ υψηλά ποσοστά αλκοολισμού, ενώ άλλο ένα χαρακτηριστικό κοινωνικής αποσάθρωσης είναι πως για τις γυναίκες, ευκαιρία θεωρείται να φύγουν από τη χώρα μέσω ενός γάμου με αλλοδαπό.

Αυτά δεν είναι χαρακτηριστικά μιας δυναμικής κοινωνίας και οικονομίας. Είναι χαρακτηριστικά μιας κοινωνίας υπό διάλυση.

Η δυτική κάμψη

Μπορεί η προεδρία Ομπάμα να είναι αδύναμη και να μοιάζει με την προεδρία Κάρτερ, αλλά και το καθεστώς Πούτιν ελάχιστη ισχύ διαθέτει σε σύγκριση με εκείνη του καθεστώτος Μπρέζνιεφ. Για όποιον διαθέτει γνώση ιστορική, οι λεονταρισμοί και η άσκοπη επίδειξη ισχύος συνιστούν στοιχεία συγκάλυψης της αδυναμίας.

Η Κίνα ή η Ινδία διαθέτουν δεδομένα κυρίως δημογραφικής φύσης που μπορούν να απειλήσουν την μειούμενη ισχύ της Δύσης. Η Ρωσία όχι.

Η εξάρτηση της Ευρώπης

Σύμφωνα με ένα πρόσφατο εμπεριστατωμένο άρθρο των FT. Το ένα τέταρτο του τρέχοντος ενεργειακού μείγματος της ΕΕ βασίζεται στο φυσικό αέριο.

Από το σύνολο του φυσικού αερίου που χρησιμοποιείται στην ΕΕ, περίπου το 23% προέρχεται από τη Ρωσία. Αυτό σημαίνει ότι λιγότερο από το 6% του ενεργειακού μείγματος της ΕΕ εξαρτάται από το ρωσικό αέριο.

Το ρωσικό αέριο αντιπροσωπεύει το 36% των ευρωπαϊκών εισαγωγών αερίου έναντι 39% το 2009.

Από την άλλη πλευρά, το 53% των εξαγωγών ρωσικού αερίου πάει στην ΕΕ. Η Ευρώπη αν υπάρξει ανάγκη θα μπορούσε να διαφοροποιήσει το ενεργειακό της μείγμα, μειώνοντας τη συμμετοχή του φυσικού αερίου και δραστικότερα του ρωσικού φυσικού αερίου. Κατά τους FT: «οι εξαγωγές της Ρωσίας ίσως εξαρτώνται περισσότερο από το αέριο, από ό,τι εξαρτάται η ΕΕ για τις εισαγωγές της από τη Ρωσία».

Αν και είναι  δύσκολο για την ΕΕ να αντικαταστήσει πλήρως το ρωσικό αέριο βραχυπρόθεσμα, θα μπορούσε τουλάχιστον να αντικαταστήσει μέρος του αερίου της Ρωσίας με αέριο από το Κατάρ, την Αλγερία ή το νιγηριανό LNG, καθώς και με αέριο από τη Νορβηγία, η οποία έχει ακόμη δυνατότητες να αυξήσει τις εξαγωγές της προς την ΕΕ.

«Επιπλέον, ο άνθρακας και ο λιγνίτης θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν το αέριο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα, υπάρχει περιθώριο για αύξηση της υποδοχής του LNG, έχοντας κατά νου ότι οι ΗΠΑ αυτή τη στιγμή προτίθενται να επενδύσουν σε εγκαταστάσεις εξαγωγής LNG (από σχιστολιθικό αέριο)».

Αντιθέτως με τα όσα υποστηρίζει ο συρμός η Ρωσία δεν βγαίνει κερδισμένη από αυτή την αντιπαράθεση.

Ο Πούτιν όντως παγίδευσε τη Δύση, αλλά την παγίδευσε στο να επιταχύνει την αποδυνάμωση της Ρωσίας. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ που έχασε τους περισσότερους «δορυφόρους» η Ρωσία περνά ένα δεύτερο κύκλο απώλειας «δορυφόρων». Η διατήρηση κάποιων επαρχιών με μοχλό τις εκεί εθνικές μειονότητες είναι μια μέθοδος που εφάρμοσε και ο Χίτλερ και δεν είχε καλό τέλος.  Πόσο μάλλον κάποιος με μια διαλυμένη οικονομία και κοινωνία.

ΥΓ: Μπορεί οι ΗΠΑ να μην είναι στην καλύτερη φάση της ισχύος τους, αλλά παραμένει αξιοπρόσεκτο το γεγονός της σταθερότητας που διακρίνει τις χώρες που είναι πιστές στη συμμαχία και την αστάθεια που διακρίνει όσες προσπαθούν να τηρήσουν κάποιες αποστάσεις. Η Τουρκία τους τελευταίους μήνες αποτελεί τέτοιο παράδειγμα. Η Δύση έχει ενσταλάξει αξίες σε πολλές κοινωνίες η απομάκρυνση από τις οποίες εξεγείρει ολόκληρα κοινωνικά στρώματα.

Πηγή: Capital