Γράφει ο Τηλέμαχος Μαράτος

Δημοσιεύθηκε στην Εστία στις 14 Ιουνίου 2014

D Day

Έγιναν προσφάτως αναμνηστικές τελετές για την έναρξη του «Πρώτου» παγκοσμίου πολέμου, την απόβαση στην Νορμανδία και άλλες. Το θέαμα των ατελείωτων στρεμμάτων τάφων συγκινεί, και θα έπρεπε να βάλει σε σκέψεις όλους εκείνους που διερωτώνται – εκνευριζόμενοι – «Τι δουλειά είχαν οι Αμερικανοί να έρθουν στην Ευρώπη;» – και κατ’ επέκταση οπουδήποτε – κυρίως τα τελευταία χρόνια όταν εμποδίζουν κομμουνιστές να υποδουλώσουν λαούς. Σε διάφορα μέρη, όπως και εδώ, κάτι που δεν τους συγχωρούν οι νοσταλγοί του Ζαχαριάδη αλλά και του Στάλιν που, ουσιαστικά, τον δολοφόνησε κατά φρικτό τρόπο.

Η θέα των τόσων τάφων οδηγεί, μοιραία, σε σκέψεις περί του πολέμου. Ο «Πρώτος» παγκόσμιος πόλεμος δεν ήταν ο πρώτος. Πρώτος ήταν ο πόλεμος που εξαπέλυσε ο Βοναπάρτης στην προσπάθεια του να κατακτήσει τον κόσμο και να καταστρέψει την Αγγλία – κοσμοκράτειρα τότε. Ο πόλεμος αυτός είχε χαρακτηριστικά πρωτοφανή – μετά από χιλιετίες. Εφαρμόζοντας την προτροπή της «Μασσαλιώτιδος»: «Στα όπλα ΠΟΛΙΤΕΣ». Ο Ναπολέων προηγήθηκε του Γκέμπελς με την εφαρμογή του «απόλυτου πολέμου». Μετά τον Διαφωτισμό η διαδικασία του πολέμου είχε ανατεθεί, σε μεγάλο βαθμό, σε επαγγελματίες μισθοφόρους οι οποίοι πολεμούσαν συντεταγμένοι όρθιοι απέναντι σε ομαδικά πυρά, εξ ίσου συντεταγμένων αντιπάλων (όχι απαραιτήτως εχθρών), χωρίς φανατισμό, με ταμπούρλα, φλάουτα κ.τ.λ. σημαίες να κυματίζουν και αριστοκρατικούς αξιωματικούς με πουδραρισμένες περούκες και μεταξωτές κάλτσες. Σε μεγάλες μάχες – όπως στο Βαλμύ – κοσμικοί πήγαιναν να απολαύσουν το θέαμα.

Ο Ναπολέων δεν είχε καιρό να εκπαιδεύσει τον λαϊκό στρατό σε αυτό το μπαλέτο – ούτε τον ενδιέφερε. Σκοπός του ήταν να σκοτώσει όσο το δυνατόν περισσότερους εχθρούς αδιαφορώντας πλήρως για τις δικές του απώλειες. Όταν κάποιος του είπε ότι σε μία εκστρατεία θα έχανε ένα εκατομμύριο Γάλλους, εκείνος απάντησε: «Και; Μία κληρουχία…» (Περιέργως, αλλά συγχρόνως, την ίδια τακτική εφάρμοσε ο δημιουργός του έθνους των Ζουλού, Σάκα. Χωρίς να γνωρίζει περί Ναπολέοντος). Οι αριθμοί των νεκρών του «Πρώτου» και του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είναι τρομακτικοί, αλλά και των «Ναπολεοντείων» είναι εντυπωσιακοί. Στην Λειψία πολέμησαν 600.000 άνθρωποι. Αλλά και η πρωτοφανής αγριότητα της καταστολής της εθνικής αντίστασης στην Ισπανία (γκερίλλας) που κατέγραψε ο Γκόγια έμεινε στην ιστορία.

Βλέποντας την ιστορία από μακριά, όμως, παρατηρούμε ότι όσο εκπολιτίζεται ο κόσμος, μετά τους συνεχείς πολέμους, 1400-1900, τόσο ασφαλέστερο είναι να ζει κανείς στον κόσμο του δυτικού πολιτισμού. Εάν μετρήσει κανείς την πιθανότητα να έχει βίαιο τέλος η ζωή του. Παρά τους μεγάλους πολέμους, εάν λάβει κανείς υπ’ όψη τα ποσοστά βίαιων θανάτων όλων των πολιτών. Αρχίζοντας από τις φυλές των (υποτιθέμενων) αγαθών και φιλήσυχων ιθαγενών στα τροπικά δάση, όπου η πιθανότητα να σκοτωθεί ένας άνθρωπος βίαια είναι – ακόμη – εικοσιπέντε τοις εκατό.

Οι μεγάλοι πόλεμοι φέρνουν πάντοτε μία παγκόσμια προσπάθεια (του δυτικού κόσμου) «αστυνόμευσης» για να αποτραπεί ο επόμενος Παγκόσμιος Πόλεμος με πρώτο το Συνέδριο της Βιέννης που απέτρεψε μεγάλους πολέμους για εκατό χρόνια, ακριβώς. Συγχρόνως πάντοτε ακολουθεί μία εποχή μεγάλης ανάπτυξης της τεχνολογίας που «πυροδοτεί» ο πολεμικός ανταγωνισμός και οι αμυντικές ανάγκες. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος προκάλεσε δεκάδες εκατομμύρια θανάτους, κάθε είδους. Ωστόσο σήμερα ο πληθυσμός της Γης, όλος ο πληθυσμός, ζει καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη εποχή. Ζούμε δεκάδες χρόνια περισσότερο, ασφαλέστερα, οι νέοι είναι πολύ ψηλότεροι, τρώνε καλύτερα και κερδίζουν τετραπλάσια από τους παππούδες τους. (Όχι ένας έκαστος. Αλλά το επίπεδο όλων αυξήθηκε).

Δεν είναι τόσο θεωρητικό αυτό το κείμενο όσο φαίνεται. Η έμφυτος διάθεση για αλληλοσκοτωμό – έμφυτος σε όλους τους ανθρώπους και πολλά ζώα – φαίνεται να «παράγει» λιγότερα θύματα όσο οι κοινωνίες εκπολιτίζονται κατά τα δυτικά πρότυπα. Η ατομική (και πυρηνική) βόμβα εξασφάλισε την αποτροπή του Τρίτου «μεγάλου» πολέμου. Μεταξύ χωρών ανεπτυγμένων στα δυτικά πρότυπα. Την ειρήνη εξασφάλισε ο τρόμος του απόλυτου θανάτου.

Αυτός ο τρόμος δεν φαίνεται να υπάρχει στους «τζιχάντις» του Ιερού Πολέμου. Η Δύση είναι πολύ διστακτική – στην Ουκρανία και στο Ιράκ. Αλλά μία Ισλαμική χώρα (το Πακιστάν) έχει ατομικές βόμβες ενώ μία άλλη προσπαθεί να αποκτήσει. Η τρομακτική διαφορά είναι ότι αυτές οι χώρες έχουν μείνει πολλούς αιώνες πίσω από την πρόοδο της Δύσης την οποία μισούν. Θανάσιμα.